پگاه حوزه - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ٢ - نمايشگاه مطبوعات؛ كاركردها، كاستىها و راهكارها

نمايشگاه مطبوعات؛ كاركردها، كاستى‌ها و راهكارها

در گذشته نمايشگاه مطبوعات، ده دوره را تجربه كرده و اينك يازدهمين تجربه خود را تكرار مى‌كند. شايد از نظر برخى، واژه تكرار به بيان دقيق اين تجربه كمك زيادى برساند، زيرا به اعتقاد اين عده، تجربه‌هاى جديدى از برگزارى نمايشگاه مطبوعات به دست نمى‌آيد و دستاوردها همچنان قديمى و تكرارى هستند.
اما شايد اين بيان خيلى منصفانه نباشد؛ بى‌ترديد دستاوردهاى نمايشگاه مطبوعات ذى‌نفع اصلى كه همان رسانه‌ها و اصحاب مطبوعات كشور باشند، اين‌گونه كلى و منفى نيست و در واقع، اين امر به برنامه‌ريزى و مديريت رسانه‌ها بستگى دارد. از اين لحاظ، نمى‌توان يك حكم ثابت درباره همه آنها جارى ساخت و مطمئنا تجربه‌ها و دستاوردها، بسته به نقش و برنامه‌ريزى آنها، مى‌تواند متفاوت باشد.
با اين حال، كاستى‌ها و نواقص اين امر نيز چنان محدود نيست كه بتوان چشم بر آنها بست و از كنار آنها گذشت. مهم اين است كه در پايان هر دوره از نمايشگاه، دستاوردهاى تازه وكاستى‌هاى موجود، براى مسئولان نمايشگاه و مديران رسانه‌ها تبيين شود و برنامه‌هاى آتى براى مقاصد عالى‌تر مشخص گردد.
اين يك مقدمه كلى است كه خلأ آن مى‌تواند، آسيب‌هاى جدى بر روند نمايشگاه و جشنواره وارد آورد. اما به ديدگاه‌هاى موجود درباره مطبوعات و نمايشگاه مطبوعات، به جهت‌گيرى اين ضرورت، كمك شايانى خواهد كرد؛ از اين‌رو، موفقيت يا عدم موفقيت نمايشگاه را بايد در طول يك چرخه منظم و مرتبط با هم بررسى كرد كه از ابتدا تا انتهاى اين چرخه، بر كميت و كيفيت نمايشگاه تأثيرگذار هستند.
طبيعى است كه اين چرخه، از نگاه دولت و حاكميت نسبت به مطبوعات تا استقبال و اعتماد مردم و ارتباط نگاه‌هاى اقتصادى، پايگاه‌هاى اجتماعى، مسئولان، مديران، نخبگان حوزوى و دانشگاهى و نيز اصحاب مطبوعات امتداد دارد.
اكنون در شرايط برگزارى يازدهمين نمايشگاه مطبوعات، اين رابطه را در سه محور كاركردها، كاستى‌ها و راهكارها و در چهار بستر اصلى مطبوعات، نمايشگاه، جشنواره و مديران و اصحاب مطبوعات، مى‌توان بررسى كرد؛ اين محورها براساس ديدگاه‌هاى موجود و نظرات امضا شده از سوى كارشناسان و صاحب‌نظران مسائل ارتباطى، به شرح زير است:

١. كاركردها

الف. كاركردهاى مطبوعات و رسانه‌ها
ـ اساسى‌ترين كاركرد مطبوعات، ايفاى نقش واسطه‌اى ميان مردم و دولت است.
ـ پرسش‌گرى از مسئولان و پاسخ به مردم.
ـ نمايندگى از آزادمنشى و حريت جامعه.
ـ ابزارى براى روش صحيح امر به معروف و نهى از منكر.
ـ فرهنگ‌سازى و توليد فكر در ميان مردم.
ب. كاركردهاى نمايشگاه
ـ هم‌زمانى و هم‌مكانى نمايشگاه كتاب و مطبوعات، به منزله يك تير با دو هدف براى علاقمندان است.
ـ تعامل و هم‌فكرى مديران رسانه‌ها.
ـ ارتباط چهره به چهره اهالى مطبوعات با مخاطبان و بالعكس.

٢. كاستى‌ها و نارسايى‌ها

الف. كاستى‌هاى مطبوعات و رسانه‌ها
ـ قرار نگرفتن در جايگاه درست، به دليل عدم تبيين حدود آزادى بيان.
ـ مورد تهديد بودن از ناحيه بنگاه‌هاى اقتصادى و خطر تحريم آنها.
ـ خودسانسورى به خاطر ترس از توبيخ و بازداشت.
ـ تقليل جايگاه پرسش‌گرى، به دليل خودسانسورى.
مورد بى‌مهرى قرار گرفتن، به دليل به چالش كشيدن مسئولان.
ـ از دست دادن حدودى از كاركردهاى اصلى، به دليل شرايط سياسى جامعه.
ـ مزاحم نبودن فضاى رقابتى براى مطبوعات خصوصى.
ـ رقابت ناسالم و ممانعت در مسير توسعه مطبوعاتى.
ـ عدم تغيير كيفى و ارتقا در كيفيت مطبوعات.
ـ عدم تعامل نشريات تخصصى با يكديگر.
ـ عدم اعتماد و ارتباط لازم ميان رسانه‌ها.
ـ شيوع رقابت سطحى و غير حرفه‌اى ميان رسانه‌ها.
ب. كاستى‌هاى نمايشگاه مطبوعات
ـ سنتى و غير مكانيزه بودن.
ـ در حاشيه قرار گرفتن سالن‌هاى نمايشگاه مطبوعات.
ـ عدم بازدهى لازم طى ١١ دوره.
ـ عدم وجود نشانه‌هايى از رشد و تكامل.
ـ عدم استفاده شايسته از فرصت تعامل ميان مسئولان مطبوعاتى.
ـ عدم وجود تشكلى براى ايجاد ارتباط اصولى و سازنده ميان نشريات تخصصى.
ـ عدم دستيابى كامل به اهداف از پيش تعيين شده.
ـ تكرار ناكامى‌ها و بى‌دستاوردى‌هاى گذشته.
ج. كاستى‌هاى جشنواره مطبوعات
ـ عدم وجود نشانه‌هايى از رشد كيفى جشنواره.
ـ عدم مشاركت انجمن‌هاى صنفى در داورى آثار.
د. كاستى‌هاى اصحاب قلم
ـ عدم وجود امنيت شغلى براى روزنامه‌نگاران.
ـ عدم همكارى و هم‌فكرى مناسب ميان فعالان عرصه مطبوعات.
ـ عدم همبستگى و توافق كلى ميان قشر مطبوعاتى.

٣. راهكارها

الف. راهكارها براى مطبوعات و رسانه‌ها
ـ پيشرفت مطبوعات در گرو پيشرفت در تمامى زمينه‌ها، به سوى استانداردهاى پذيرفته شده جهانى است.
ـ مطبوعات بايد كاركرد حرفه‌اى‌تر بيابند تا به پيشرفت جامعه كمك كنند.
ـ روند توقيف و انتشار مجدد، بايد بديهى و طبيعى تلقى شود؛ چرا كه شرايط جامعه را به سوى مطلوبيت تعديل مى‌كند.
ـ مطبوعات بايد فرهنگ‌سازى كنند.
ـ بى‌توجهى به عرصه مطبوعات، به نفع هيچ جامعه‌اى نيست.
ـ افزايش مطبوعات و رسانه‌ها، ضرورتى انكارناپذير است.
ـ رسانه‌ها بايد منافع و ملاحظات ملى كشور را لحاظ كنند.
ـ مطبوعات بايد از عملكردهاى جناحى دورى كنند.
ـ جلب اعتماد عمومى نسبت به مطبوعات، مانع گرايش آنها به رسانه‌هاى بيگانه مى‌شود.
ب. راهكارها براى نمايشگاه مطبوعات
ـ دستيابى به اهداف نمايشگاه، نيازمند مطالعه عميق و جدى است.
ـ مسئولان مطبوعاتى بايد براى دستيابى به اهداف پيش‌بينى شده از نمايشگاه بهترين استفاده را ببرند.
ـ نمايشگاه مطبوعات بايد از سايه نمايشگاه كتاب خارج شود.
ـ ادبيات مشترك مطبوعات و اصحاب مطبوعات، نشانه رشد و تفاهم ميان آنها است
ج. راهكارها براى جشنواره
ـ اهداف بزرگ جشنواره، بايد مدون باشد تا به هم‌انديشى و تبادل تجربيات منجر شود.
ـ برگزارى بخش مسابقه جشنواره به انجمن‌هاى صنفى سپرده شود.
ـ داورى مسابقات بايد عادلانه، عالمانه و صادقانه باشد.